Γεια σας.
Πέρυσι, όταν ήμασταν με τη Λιζ στην Αθήνα, ήθελα να έρθω σε επαφή με τους ντόπιους. Ακούγοντας κάθε πρωί πόσο ζεστά χαιρετούσαν ο ένας τον άλλον στη γλώσσα τους, ήθελα να κάνω το ίδιο. «Καλιμάρι», έλεγα χαρούμενα στον άνθρωπο του καφέ που μας έφτιαχνε εσπρέσο. «Καλιμάρι», έλεγα χαμογελώντας και στους ανθρώπους του ξενώνα που μας φρόντιζαν. «Καλιμάρι», έλεγα με αυτοπεποίθηση στον πωλητή που έστηνε τον πάγκο του κοντά στην πλατεία Βικτωρίας.
Μόνο όταν ένας συνεθελοντής που γελούσε με τράβηξε διακριτικά παράμερα, με έναν διστακτικό, πώς να το πω ευγενικά, τρόπο, συνειδητοποίησα ότι είχα προφέρει το «Καλημέρα» με ένα μικρό, αλλά μοιραίο λάθος. …Ηλίθιε! Τι να σκέφτηκαν άραγε! Για την ακρίβεια, από την έκφραση του φίλου μου είχα μια αρκετά καλή ιδέα για το τι θα σκέφτηκαν: Αυτοί-οι τύποι που-έρχονται από-τις «Ουαλές», πρέπει-να έχουν-εμμονή με-τα θαλασσινά! Χα! Χα! Χα! Χα! Χα! Ανόητοι! Χα! Χα! Χα! Χα! Χα! «Καλαμάρι!» Χα! Χα! Χα! Χα! Χα! «Ουαλία!!!» Χα! Χα! Χα! Χα! Χα! «Καλαμάρι!!!» Χα! Χα! Χα! Χα!
Ναι, εντάξει, εντάξει. Μάλλον είχαν δίκιο. Τέλος πάντων, έναν χρόνο μετά, η Λιζ κι εγώ αρχίζουμε να γνωρίζουμε καλύτερα τη Λέσβο και πρόσεξα το ίδιο μήνυμα με σπρέι, γραμμένο σχεδόν παντού, σε κάθε κενό κομμάτι δημόσιου χώρου: «Stop Pushbacks» —«Σταματήστε τις επαναπροωθήσεις»— έγραφε, και ήθελα να μάθω τι ακριβώς ήθελαν να μου πουν οι δημιουργοί του (και να μην το παρερμηνεύσω ξανά). Δεν άργησα να μάθω. Μίλησα με μερικούς πρόσφυγες από τον καταυλισμό και τρομοκρατήθηκα. Η «επαναπροώθηση», όπως έχει επικρατήσει να λέγεται, είναι η παράνομη, απάνθρωπη και σκληρή πρακτική της βίαιης απομάκρυνσης προσφύγων —ανθρώπων που προσπαθούν απεγνωσμένα να ξεφύγουν από τον τρόμο, τις δολοφονίες και τους βιασμούς— από το έδαφος όπου είχαν βρει ασφάλεια. Τους στέλνουν πίσω στον κύκλο της φρίκης. Στην ξηρά, τους παίρνουν πίσω διά της βίας. Στη θάλασσα, τους ρυμουλκούν κυριολεκτικά.
Είναι ντροπή ότι οι ελληνικές αρχές έχουν κριθεί ένοχες για επαναπροωθήσεις, αλλά ακούμε ότι αυτή η παράνομη πρακτική εφαρμόζεται και σε πολλά άλλα μέρη του κόσμου. Είναι παράνομη βάσει της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ), η οποία συντάχθηκε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, το 1950, και υπογράφηκε στη Ρώμη από 47 χώρες: μια δέσμευση να μην επιστρέψουμε ποτέ ξανά στις σκοτεινές μέρες του φασισμού. Η συνθήκη συντάχθηκε από Βρετανούς δικηγόρους και υποστηρίχθηκε θερμά από τον ίδιο τον Ουίνστον Τσόρτσιλ.
Τη Δευτέρα, ζητήθηκε από τη Λιζ κι εμένα να βοηθήσουμε στην περισυλλογή μιας φουσκωτής βάρκας από μια παραλία στα βόρεια του νησιού. Η Lesvos Solidarity ειδοποιείται όταν εντοπίζονται βάρκες και σωσίβια σε παραλίες, ώστε να τα περισυλλέγει και να τα μεταφέρει στο εργαστήριό της, όπου χρησιμοποιούνται ως πρώτη ύλη για χειροποίητα σακίδια, τσαντάκια μέσης κ.ά. Η Lesvos Solidarity ονόμασε αυτή τη θετική πρωτοβουλία ανακύκλωσης Safe Passage και τα έσοδά της βοηθούν στη χρηματοδότηση του έργου της οργάνωσης.
Μαζί με τον Adonis** και τον Bassam* οδηγήσαμε περίπου μία ώρα από τη Μυτιλήνη, ώσπου εντοπίσαμε τη φουσκωτή βάρκα, κομμένη στα δύο, σε μια βραχώδη παραλία. Δεν ήταν δυνατό να γνωρίζουμε αν είχε βουλιάξει στη θάλασσα και την είχε ξεβράσει το κύμα ή αν είχε εγκαταλειφθεί έπειτα από επιτυχημένη διάσχιση από την Τουρκία.
Το Αιγαίο είναι συχνά επικίνδυνο. Παρότι από την παραλία όπου στεκόμασταν βλέπαμε καθαρά τα κτίρια στις τουρκικές ακτές, η ίδια η διάσχιση είναι γεμάτη κινδύνους. Απ’ ό,τι φαίνεται, το πρώτο πράγμα που κάνουν πλέον οι πρόσφυγες, αν καταφέρουν να περάσουν με επιτυχία τα επικίνδυνα νερά, είναι να σκίσουν τη φουσκωτή βάρκα με ένα μαχαίρι. Έτσι, αν τους εντοπίσουν οι αρχές, δεν μπορούν να τους βάλουν με τη βία μέσα και να τους ρυμουλκήσουν πίσω στα τουρκικά ύδατα. Είναι πραγματικά αδιανόητο ότι υπάρχει τέτοια πρακτική.
Δείτε αυτό:
Μια μαύρη φουσκωτή βάρκα, με τέσσερις μόνο νέους ανθρώπους, ευάλωτους και γεμάτους ελπίδα, διασχίζει παγωμένα, ταραγμένα νερά. Η αφυδάτωση, η υποθερμία και η εξάντληση τους καταβάλλουν όλους· το μόνο που τους εμποδίζει να γυρίσουν πίσω είναι ο σχεδόν βέβαιος βίαιος θάνατος που τους περιμένει. Αλλά υπάρχει και κάτι ακόμη: αν αυτοί οι τέσσερις νέοι δεν τα καταφέρουν, σκεφτείτε τι θα χάσει η χώρα προς την οποία κατευθύνονται. Ένας ποδοσφαιριστής που θα έπαιζε όχι μόνο στην Crystal Palace, αλλά και στην Chelsea και την Inter Milan, και θα συμμετείχε σε δύο Παγκόσμια Κύπελλα.
Ένα κορίτσι που θα γινόταν σπουδαία τραγουδίστρια και ηθοποιός, με πρωταγωνιστικούς ρόλους σε δεκαπέντε ταινίες και αμέτρητες τηλεοπτικές παραγωγές. Κι ένας εκκολαπτόμενος συγγραφέας, που θα γινόταν ένας από τους πιο επιτυχημένους συγγραφείς παιδικών βιβλίων στη Βρετανία. Τέλος, ένα αγόρι που θα εργαζόταν στο λιανεμπόριο και θα δημιουργούσε μια συνεργασία η οποία θα εξελισσόταν σε μία από τις πιο αναγνωρίσιμες και αξιοσέβαστες αλυσίδες καταστημάτων στους βρετανικούς εμπορικούς δρόμους.
Μα περιμένετε: η βάρκα με τον Victor Moses —διεθνή ποδοσφαιριστή και πρόσφυγα από τη Νιγηρία—, τη Rita Ora —πολυτάλαντη τραγουδίστρια και ηθοποιό, πρόσφυγα από το Κόσοβο—, την Judith Kerr —παραγωγική, εξαιρετικά επιτυχημένη συγγραφέα παιδικών βιβλίων και πρόσφυγα από τη Γερμανία— και τον Michael Marks —συνιδρυτή της Marks and Spencer και πρόσφυγα από την Πολωνία— αναχαιτίζεται από το Λιμενικό. Θα αναγκάζονταν κι εκείνοι να επιστρέψουν στη θάλασσα, στα διεθνή ύδατα, σε ό,τι μπορεί να τους περίμενε, χωρίς καμία απολύτως μέριμνα για την ασφάλειά τους;
Είναι αυτονόητο ότι δεν χρειάζεται να είσαι ανερχόμενος διεθνής ποδοσφαιριστής, ποπ σταρ, συγγραφέας ή ιδρυτής της Marks and Spencer για να δικαιούσαι σεβασμό και υπεύθυνη μεταχείριση. Ζούμε, όμως, σε μια εποχή που έχει εμμονή με τη διασημότητα και την επιτυχία., Θεώρησα ότι τα παρακάτω άξιζαν να αναφερθούν ως παραδείγματα. Και οι τέσσερις έφτασαν σε ασφαλές μέρος. Γνωρίζουμε, όμως, ότι έχουν χαθεί πολλές ζωές ως άμεση συνέπεια αυτής της παράνομης πρακτικής.
Αφού οι επαναπροωθήσεις μεταναστών είναι παράνομες βάσει της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ), δεν απορεί κανείς που όσοι θα προτιμούσαν να δουν αυτούς τους απελπισμένους ανθρώπους νεκρούς αντί να τους υποδεχτούν επιδιώκουν να απομακρυνθούν από αυτόν τον θεμελιώδη νόμο της ανθρωπιάς. Αυτή την εβδομάδα, μάλιστα, η συνθήκη που προστατεύει αυτά τα δικαιώματα βρίσκεται στο επίκεντρο των συζητήσεων στους διαδρόμους της εξουσίας, καθώς, όπως πλέον γνωρίζουν όλοι, έχουν αρχίσει κινήσεις για την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΣΔΑ. Όχι πως όσοι το υπόσχονται θέλουν να αφαιρέσουν την προστασία, την αξιοπρέπεια, τον σεβασμό και την ισότητα από όλους τους ανθρώπους. Είναι σαφές ότι θεωρούν πως κάποιες ζωές στην παγκόσμια κοινότητα αξίζουν περισσότερο, είναι πιο σημαντικές και πιο πολύτιμες… και κάποιες λιγότερο. Η μόνη χώρα που έχει αποχωρήσει ποτέ από την ΕΣΔΑ είναι η Ρωσία, μετά την εισβολή της στην Ουκρανία.
Η Λιζ κι εγώ επιστρέψαμε στο εργαστήριο με το βαν της Lesvos Solidarity και βοηθήσαμε να μεταφέρουμε τα κομμάτια της λαστιχένιας βάρκας στην πίσω αυλή. Καθώς περπατούσαμε έπειτα προς το σπίτι και μαθαίναμε τα νέα για τις προεκλογικές υποσχέσεις να αποχωρήσει η χώρα όπου γεννήθηκα από την ΕΣΔΑ, ένιωθα βαριά την καρδιά μου.
Ξεκλειδώσαμε την εξώπορτα, μπήκαμε και βγάλαμε τα παπούτσια μας. Πήγα στην κουζίνα και έβαλα τον βραστήρα. Έπειτα, ξανάβγαλα το κινητό μου για να αναζητήσω τον ορισμό του ρατσισμού, μόνο και μόνο για να βεβαιωθώ ότι δεν αντιδρούσα υπερβολικά. Οι αναπόφευκτοι συνειρμοί με έκαναν να νιώσω πραγματικά άρρωστος. Καθοριστικές στιγμές, με τη χειρότερη δυνατή έννοια.
Λίγο αργότερα βρεθήκαμε σε ένα ταξί, καθ’ οδόν προς το γήπεδο μίνι ποδοσφαίρου Spanos στην Παναγιούδα. Δεν περιμέναμε να έρθουν πολλοί στην προπόνηση εκείνο το βράδυ, καθώς στη Μυτιλήνη γινόταν σημαντικός αγώνας μπάσκετ. Ωστόσο, τις προηγούμενες μέρες είχαν φτάσει στις ακτές της Λέσβου άλλες πέντε βάρκες και είχαν καταγραφεί 200 νέοι πρόσφυγες στον καταυλισμό. Πολλοί ήταν νέες οικογένειες από το Νότιο Σουδάν, ενώ υπήρχαν και ανύπαντροι άνδρες και γυναίκες. Μερικοί είχαν έρθει να δουν τι συνέβαινε στο γήπεδο.
Όταν τελείωσε το ζέσταμα, ο Άλι**, ο προπονητής, χώρισε την ομάδα στα δύο. Ένας νεαρός άνδρας ήρθε προς το μέρος μου. Κουτσαινε έντονα και μου έδειχνε το γόνατό του. Δεν μιλούσε αγγλικά, μόνο αραβικά. Μου έδειξε ακριβώς πού πονούσε και τον εξέτασα, κάνοντας διάφορες δοκιμασίες σταθερότητας και δύναμης του γόνατος. Όλα φαίνονταν εντάξει· μάλλον το είχε χτυπήσει. Του έκανα νόημα να τρέξει χαλαρά κατά μήκος της πλάγιας γραμμής. Καθώς απομακρυνόταν σιωπηλά, κοίταξα στο κινητό μου τι συνέβαινε τότε στο Νότιο Σουδάν. Αυτό που διάβασα ήταν ανατριχιαστικά ζοφερό.
Ο αγώνας είχε αρχίσει χωρίς τον νεαρό που είχα στείλει να τρέξει κατά μήκος της πλάγιας γραμμής. Ένας εξαιρετικά ταλαντούχος παίκτης είχε προσέξει πορτοκάλια που κρέμονταν από ένα δέντρο, λίγα μέτρα πίσω από την πλάγια γραμμή, στην άλλη πλευρά του συρμάτινου φράχτη. Η μπάλα βρισκόταν στην άλλη άκρη του γηπέδου, οπότε πέρασε το χέρι του μέσα από τον φράχτη και έκοψε ένα πορτοκάλι από το κλαδί. Ύστερα, το παιχνίδι μεταφέρθηκε γρήγορα προς το μέρος του και βρέθηκε με την μπάλα στα πόδια, ενώ ακόμη καθάριζε το πορτοκάλι.
Δύο παίκτες προσπαθούσαν να του πάρουν την μπάλα, καθώς εκείνος την κοντρόλαρε και την κυλούσε, ενώ έβαζε τον αντίχειρά του κάτω από τη φλούδα του πορτοκαλιού. Όλο το γήπεδο ξέσπασε σε γέλια. Κατάφερε να κρατήσει την κατοχή σε όλη τη διάρκεια και μάλιστα να χωρίσει το πορτοκάλι σε φέτες, τις οποίες πέταξε σε έναν συμπαίκτη του. Ήταν υπέροχο! Έπειτα, ο νεαρός με το πονεμένο γόνατο μου έδειξε ότι ήταν καλά με τον αντίχειρα και μπήκε στο παιχνίδι. Τα τριζόνια είχαν αρχίσει να τραγουδούν δυνατά κάτω από έναν καταγάλανο ουρανό, ενώ τα γέλια σιγά σιγά έγιναν λίγα χαχανητά.
Τι είναι αυτό που καθορίζει έναν άνθρωπο ή μια ολόκληρη ομάδα ανθρώπων; αναρωτήθηκα. Είναι η κατεύθυνση που επιλέγουν όταν δεν τους πιέζει κάτι ιδιαίτερα ή ο τρόπος που αντιδρούν κάτω από ακραία πίεση; Καθώς έβλεπα αυτή την υπέροχη σκηνή να ξεδιπλώνεται μπροστά μου, αναρωτήθηκα τι ζωή μπορεί να περιμένει αυτούς τους υπέροχους νέους. Έπειτα σκέφτηκα τι ζωή περιμένει τον καθένα μας. Είμαστε όλοι τόσο διαφορετικοί, κι όμως οι ευκαιρίες μας ίσως καθορίζονται, ως έναν βαθμό, ήδη από τη στιγμή της σύλληψής μας.
Μία από τις πιο εμφανείς διαφορές που παρατηρώ είναι η στάση αυτών των ανθρώπων απέναντι στη ζωή. Δεν τολμούν να σκέφτονται το παρελθόν, γιατί το παρελθόν βρίσκεται στη γη που άφησαν πίσω τους. Και δεν μπορούν να ατενίσουν το μέλλον με σιγουριά, γιατί το μέλλον τους βρίσκεται σε μια χώρα όπου δεν έχουν πάει ποτέ. Έχουν μόνο το παρόν: όπως έκαναν εκείνη τη Δευτέρα, αφοσιώνονται αποκλειστικά στην ομορφιά εκείνης της βραδιάς στο γήπεδο, αγκαλιάζοντας κάθε χαρούμενη στιγμή.
Με αγάπη σε όλους σας από τη Λέσβο,
Rob Kersley.
** Το όνομα έχει αλλάξει.
