Γεια σας.
Επιτρέψτε μου για λίγο να στρέψω την προσοχή σας. Θα σας παρακαλούσα να γυρίσετε την καρέκλα σας μακριά από τη μονόπλευρη, όπως φαίνεται, ρητορική της διχόνοιας, της προκατάληψης και του μίσους. Αφήστε με να πάρω το τηλεκοντρόλ και να χαμηλώσω την ένταση… Το λέω γιατί μερικές φορές μοιάζει σαν οι φωνές που ουρλιάζουν και τα θυμωμένα πρόσωπα που μας κοιτούν από την οθόνη —εκείνοι που κάνουν ό,τι μπορούν για να πνίξουν κάθε ήρεμη φωνή λογικής, κάθε ήπιο λόγο ενότητας και κάθε καλοπροαίρετο μήνυμα ειρήνης— να θέλουν να μας κάνουν να πιστέψουμε ότι, το 2025, μόνο αυτοί εκφράζουν όλη την ανθρωπότητα. Ο θυμωμένος θόρυβός τους με στενοχωρεί πολύ.
Τη Δευτέρα, όμως, γνωρίσαμε τη Λιζ κι εγώ τους ανθρώπους που διευθύνουν τη Lesvos Solidarity, την οργάνωση στην οποία επιλέξαμε να προσφέρουμε εθελοντική εργασία. Δεν θα αναφερθώ σε όλες τις λεπτομέρειες που μας έδωσε η ιδρύτρια, την οποία είχαμε την τύχη να γνωρίσουμε —έχω επισυνάψει δύο συνδέσμους για να ακούσετε την αξιοσημείωτη ιστορία της—, γιατί ευτυχώς εκείνη επρόκειτο να επισκεφθεί το γραφείο την ίδια μέρα και μας αφηγήθηκε αυθόρμητα, με ζωντάνια και συγκίνηση, μια σύντομη ιστορία της οργάνωσης. Η γυναίκα αυτή είναι η Έφη Λατσούδη. Είναι ένας πραγματικά αναζωογονητικός άνθρωπος.
Έχοντας τιμηθεί με το Βραβείο Nansen του ΟΗΕ, ίδρυσε τη Lesvos Solidarity ως απάντηση στη μεγαλύτερη προσφυγική κρίση μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το μικρό νησί της Λέσβου, λόγω της γεωγραφικής του θέσης, εξακολουθεί να υποδέχεται περισσότερους ανθρώπους που αναζητούν απεγνωσμένα καταφύγιο απ’ όσους του αναλογούν. Είναι ένα από τα ανατολικότερα εδάφη της ΕΕ και απέχει μόλις περίπου έξι μίλια από τις τουρκικές ακτές. Μάλιστα, καθώς το περασμένο Σάββατο το πλοίο μας έστριβε βόρεια, αφού έφυγε από το λιμάνι του Πειραιά, σκέφτηκα ότι η πλώρη του έδειχνε κατευθείαν προς τη Λιβύη, την Αίγυπτο, το Ισραήλ, την Παλαιστίνη, τη Συρία και την Τουρκία, καθώς διέσχιζε τα απρόβλεπτα και ταραγμένα νερά του Αιγαίου.
Οι μέρες που η Άνγκελα Μέρκελ διακήρυττε με τόση φήμη το «Wir schaffen das» — η δική της Γερμανία μπορεί να τα καταφέρει», «μπορούμε να το διαχειριστούμε»— μοιάζουν πολύ μακρινές. Είπε αυτά τα λόγια το 2015, καθώς η Γερμανία ετοιμαζόταν να υποδεχθεί περισσότερους από 1,5 εκατομμύριο πρόσφυγες. Τώρα, ύστερα από ακόμη επτά χρόνια αχρείαστης παγκόσμιας λιτότητας, η ακροδεξιά προβάλλει την ίδια απλοϊκή «λύση» από το Βερολίνο ως το Μπορντό και από τη Βαρκελώνη ως το Μπράντφορντ. Και μαντέψτε ποιον τομέα της παγκόσμιας κοινωνίας στοχοποιεί ως θεμέλιο της λύσης της: τους πρόσφυγες, από οπουδήποτε ανατολικά της Λέσβου, όπου βάναυσα καθεστώτα δεν διστάζουν να δολοφονούν, να βιάζουν και να βασανίζουν όποιον θεωρούν απειλή για τον ολοκληρωτισμό τους.
Από την εποχή των καταυλισμών ΠΙΚΠΑ και Μόριας, υπολογίζεται ότι περισσότεροι από 1,5 εκατομμύριο πρόσφυγες έχουν περάσει από τη Λέσβο. Το ΠΙΚΠΑ έκλεισε το 2020, τη χρονιά που πυρκαγιά κατέστρεψε τον καταυλισμό της Μόριας. Οι πρόσφυγες ζουν πλέον σε έναν καταυλισμό που κατασκευάστηκε ειδικά για αυτόν τον σκοπό και είναι γνωστός ως Μαυροβούνι.
Η σημερινή δομή φιλοξενίας προσφύγων βρίσκεται πίσω από ένα ακρωτήρι, σε μια ακτογραμμή απ’ όπου διακρίνονται εύκολα, στην απέναντι πλευρά του στενού Αιγαίου, τα σπίτια και τα φώτα των δρόμων της Τουρκίας. Η Lesvos Solidarity είναι μία από τις βασικές ΜΚΟ που παρέχουν στοιχειώδη ανθρωπιστική βοήθεια σε αυτούς τους ανθρώπους, αλλά και σε οποιονδήποτε στο νησί βρίσκεται σε ανάλογη ανάγκη. Δεν είναι σε καμία περίπτωση μεγάλη οργάνωση και κάνει ό,τι μπορεί για να συγκεντρώσει χρήματα, ενώ παράλληλα ενθαρρύνει τους πρόσφυγες να συμμετέχουν στην ευρύτερη κοινότητα. Μία από αυτές τις πρωτοβουλίες ονομάζεται «Safe Passage»: ανακυκλώνει φουσκωτές βάρκες και σωσίβια που ξεβράζονται ή εγκαταλείπονται στις παραλίες μετά από επιτυχημένες ή αποτυχημένες προσπάθειες διάσχισης της θάλασσας. Από την Τρίτη εργάζομαι στο Safe Passage, καθαρίζοντας τα σκισμένα υλικά από φουσκωτές βάρκες και σωσίβια υπό την επίβλεψη του Άλι**. Η Lesvos Solidarity με ρώτησε επίσης αν μπορώ να βοηθήσω ανθρώπους από τον καταυλισμό και την τοπική κοινότητα που αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην κινητικότητα και στη σωματική λειτουργικότητα.
Ο προπονητής της ποδοσφαιρικής ομάδας είναι ο ίδιος ιδιαίτερα συμπαθής άνθρωπος που έχει αναλάβει να με εκπαιδεύει στο Safe Passage· έχουμε γίνει καλοί φίλοι. Είναι πολύ (ΜΑ ΠΑΡΑ ΠΟΛΥ) φανατικός φίλαθλος, παρά το παράδοξο ότι η αγαπημένη του αγγλική ομάδα είναι η Άρσεναλ. Έχουμε συζητήσει πολλές φορές για τις καλύτερες και τις χειρότερες στιγμές της Άρσεναλ. Αγαπημένος του παίκτης όλων των εποχών είναι ο Patrick Vieira. Ο Άλι είναι 36 ετών, οπότε δεν θυμάται τις ομάδες της Άρσεναλ της δεκαετίας του ’70. Γέλασε δυνατά —για την ακρίβεια, γελάσαμε και οι δύο— όταν πρώτα του περιέγραψα και μετά βρήκα μια παλιά διαφήμιση για τα ποδοσφαιρικά παπούτσια του Alan Ball (δείτε την εικόνα!). Όταν επιτέλους σταματήσαμε να γελάμε, πήρε το κινητό μου και πήγε στο διπλανό δωμάτιο του εργαστηρίου Safe Passage, για να δείξει τη διαφήμιση στον Hamza*, που έραβε τα κομμένα κομμάτια από τις βάρκες και τα σωσίβια και τα μετέτρεπε σε σακίδια και τσάντες ώμου. Τα γέλια από το διπλανό δωμάτιο συνεχίστηκαν για αρκετή ώρα!
Ανταλλάσσαμε ιστορίες καθώς κόβαμε τα παράξενα κομμάτια από το υλικό, που εξακολουθούσε να μυρίζει έντονα βενζίνη. Μου μίλησε για τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει ως προπονητής μιας προσφυγικής ομάδας με διαφορετικές θρησκείες, πολιτισμικά υπόβαθρα και γλώσσες. Περιέγραψε πόσο κατανοητό είναι οι παίκτες, στην αρχή, να προσπαθούν να πασάρουν μόνο στους φίλους τους που μιλούν την ίδια γλώσσα, ακόμη κι όταν μια τέτοια πάσα είναι εντελώς αδύνατη! Του μίλησα για την εμπειρία μου από την παράλογη εκδοχή της εθνικής περηφάνιας: Ουαλοί οπαδοί με μπλουζάκια που έγραφαν «Υποστηρίζω μόνο δύο ομάδες: την Ουαλία και όποια ομάδα παίζει εναντίον της Αγγλίας!» Του φάνηκε ξεκαρδιστικό και ξαναπήγε στο διπλανό δωμάτιο να το πει στον φίλο του που δούλευε στη ραπτομηχανή.
Έτσι, η Λιζ κι εγώ πήγαμε να παρακολουθήσουμε την προπόνηση ποδοσφαίρου το βράδυ της Τετάρτης. Γίνεται σε ένα γήπεδο με συνθετικό χλοοτάπητα για οκτώ παίκτες ανά ομάδα, κοντά στον καταυλισμό, και ο Άλι με ρώτησε αν θα ένιωθα άνετα να συστηθώ στους παίκτες που είχαν συγκεντρωθεί. Δεν είχα κανένα πρόβλημα. Ο Άλι τους κάλεσε κοντά του και αυθόρμητα σχημάτισαν έναν μεγάλο κύκλο. Τους καλωσόρισε στην προπόνηση και είπε: «Έχουμε απόψε έναν καινούργιο εδώ…» — κι αυτό ήταν το σύνθημά μου. Είπα στους πρόσφυγες ποδοσφαιριστές ποιος είμαι και από πού έρχομαι. Τους εξήγησα τι κάναμε με τη Λιζ στη Λέσβο και τους μίλησα λίγο για το ιατρείο μου στο Λόουερ Τσάπελ, όπου δεν εργάζομαι πια. Κατά τη σύντομη, ανεπίσημη παρουσίασή μου, προσπάθησα να κοιτάξω όσο περισσότερους μπορούσα στα μάτια, αλλά πολλοί παίκτες έδειχναν νευρικοί και κοιτούσαν κάτω.
Προς έκπληξή μου —και του Άλι—, όταν τελείωσα, κάθε παίκτης ανταπέδωσε την ευγένεια λέγοντας το όνομά του και τη χώρα καταγωγής του. Ήταν παράξενα συγκινητικό να τους ακούω να λένε τα ονόματά τους και τα ονόματα τόσων χωρών που σήμερα συνδέουμε με εμφυλίους πολέμους και κατάφωρες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, κι όμως όλοι τους είχαν συγκεντρωθεί για να παίξουν ένα παιχνίδι που αγαπούν. Όταν μίλησε και ο τελευταίος, χειροκροτήσαμε όλοι… έμοιαζε απολύτως σωστό. Έπειτα ήρθε ένας πολύ αδύνατος άνθρωπος και μου ζήτησε να εξετάσω το προβληματικό του γόνατο· από τότε, άρχισαν να έρχονται σχεδόν ασταμάτητα κι άλλοι. Δύο εθελοντές από μια άλλη ΜΚΟ, τη Movement On the Ground, ήταν εκεί για να βοηθήσουν στην προπόνηση και, όταν χρειαζόταν, να μου μεταφράσουν· μιλούσαν αραβικά και φαρσί, καθώς και αγγλικά και γαλλικά. Η Movement On the Ground είχε προσφέρει επίσης τα ποδοσφαιρικά παπούτσια και τον εξοπλισμό που φορούσαν οι πρόσφυγες.
Το επίπεδο του ποδοσφαίρου ήταν απίστευτο. Ήταν εξαιρετικά γρήγοροι και επιδέξιοι, αλλά και έπαιζαν με όλη τους τη δύναμη! Σπάνια έχουν την ευκαιρία να παίξουν πραγματικούς αγώνες. Αυτές οι προπονήσεις έχουν κυρίως στόχο να τους προσφέρουν άσκηση, να εκτονώνονται και να έχουν κάτι να περιμένουν με χαρά. Ήταν μια ξεχωριστή εμπειρία. Μου ζήτησαν να ξαναπάω και δέχτηκα με ενθουσιασμό, οπότε η Λιζ κι εγώ θα είμαστε πάλι στην προπόνηση το βράδυ της Δευτέρας.
Η Λιζ ήταν πολύ απασχολημένη, μοιράζοντας τον χρόνο της ανάμεσα στη διδασκαλία και τη φροντίδα παιδιών. Κανονικά, θα ξεκινούσε παρακολουθώντας τη δασκάλα που ήδη εργαζόταν εκεί, αλλά εκείνη χρειάστηκε να φύγει την τελευταία στιγμή και η Λιζ βρέθηκε από την πρώτη κιόλας μέρα να κάνει αρκετά μαθήματα αγγλικών σε τάξεις με διαφορετικά επίπεδα. Της άρεσε πολύ η διδασκαλία, αλλά νομίζω ότι η φροντίδα των παιδιών την ικανοποίησε ακόμη περισσότερο.
Στη Μυτιλήνη, όπου μένουμε, η Lesvos Solidarity διαθέτει ειδικό σπίτι για μητέρες και βρέφη. Πολλά από τα μωρά γεννήθηκαν ύστερα από βιασμό, που είτε ήταν ένας από τους λόγους για τους οποίους οι μητέρες έφυγαν από την πατρίδα τους είτε συνέβη στη διάρκεια του ταξιδιού τους. Σε κάθε περίπτωση, οι νεαρές γυναίκες είναι φυσικό να έχουν υποστεί βαθύ τραύμα. Η Lesvos Solidarity οργανώνει ψυχοθεραπευτική υποστήριξη, ενώ η Λιζ φροντίζει τα μωρά όσο οι μητέρες τους λαμβάνουν αυτή τη βοήθεια.
Μας φροντίζουν πάρα πολύ καλά. Μια Ελληνίδα, που ξέρει περίπου τόσα αγγλικά όσα κι εγώ ελληνικά, είναι εξαιρετική μαγείρισσα (σχεδόν τόσο καλή όσο η Λιζ, οφείλω να προσθέσω). Προχθές φάγαμε κάτι που άφησε τη γλώσσα μου να μυρμηγκιάζει για μία ολόκληρη ώρα. Την επόμενη μέρα, είπα στη μαγείρισσα πόσο μας άρεσε το φαγητό και τη ρώτησα τι θα είχε το βράδυ. «Κάρι», είπε. «Μα αυτό φάγαμε χθες το βράδυ», της είπα. «Όχι, όχι, Ρομπ. Αυτό που φάγαμε δεν το λέμε κάρι!» απάντησε. Περιττό να πω ότι ήταν πεντανόστιμο και μπορούσαμε να το γευόμαστε —και να το μυρίζουμε— για το υπόλοιπο της βραδιάς!
Το νησί είναι όμορφο, αλλά ως τώρα ήμασταν πολύ απασχολημένοι για να βγούμε έξω από τη Μυτιλήνη, την κύρια πόλη του. Η Μυτιλήνη δεν είναι ιδιαίτερα τουριστική· είναι όμως το διοικητικό και εμπορικό κέντρο. Είναι αρχαία, ανέγγιχτη και κινείται στους δικούς της ήρεμους ρυθμούς. Αυτό το Σαββατοκύριακο ελπίζουμε να γνωρίσουμε κι άλλα μέρη του νησιού. Για λίγο νόμιζα πως άρχιζε να γεννιέται μέσα μου ένα ποίημα, αλλά
δεν είναι και τόσο εύκολο
να βάλεις σε στίχους τη Μυτιλήνη,
σαν να στέλνεις τον Χάρι στο δωμάτιό του,
αν σε λένε μάγο Χουντίνι,
ή να βρεις τη σωστή γεύση
σε ένα πιάτο με φρέσκο μπικίνι,
εννοώ, να διαλέξεις εύστοχα επίθετα
για λιγκουίνι με κίτρινες πουά.
Δεν βρίσκω λέξεις που να κάνουν ρίμα
και δεν υπάρχει χρόνος να το κάνω σωστά.
Φεύγω να πάρω μια μπίρα
και να βρω λέξεις για τη Μυτιλήνη.
Εντάξει, σχεδόν τελείωσα, μπορείτε να πάρετε πίσω το τηλεκοντρόλ. Πριν, όμως, επιστρέψετε στα παγκόσμια μέσα ενημέρωσης, κρατήστε αυτό. Σας παρακαλώ, να το γνωρίζετε ως αδιαμφισβήτητη αλήθεια: οι φόβοι που προσπαθούν να καλλιεργήσουν άνθρωποι σαν τον Ντόναλντ Τραμπ και τον Άντριου Τέιτ, οι διχασμοί που θέλουν να προκαλέσουν άνθρωποι σαν τον Νάιτζελ Φάρατζ και τον Τόμι Ρόμπινσον, είναι κατασκευασμένοι. Να ξέρετε ότι εδώ, στη Λέσβο, αντιμετωπίζονται ήδη οι συνθήκες που τροφοδοτούν την πιο ακραία εκδοχή του εφιάλτη που περιγράφουν. Και, σας παρακαλώ, να ξέρετε πως οι άνθρωποι εδώ δείχνουν σεβασμό και στήριξη σε αδελφούς και αδελφές που ακολουθούν μια διαφορετική εκδοχή των ίδιων γραφών, μιλούν μια διαφορετική γλώσσα για τις ίδιες λέξεις και έχουν διαφορετική απόχρωση στο ίδιο δέρμα, ζητώντας μόνο ασφαλή διέλευση. Το κάνουν με αγάπη στα μάτια και χαμόγελο στη φωνή. Το κάνουν επειδή θυμούνται ότι είναι απλώς η τύχη της γέννησης που καθορίζει σε ποιον δίνονται τα περισσότερα πλούτη, οι περισσότερες ευκαιρίες, η μεγαλύτερη ασφάλεια και η περισσότερη ελευθερία. Το κάνουν επειδή δεν έχουν ξεχάσει πώς γίνεται. Ίσως το να προβάλλουμε την Έφη Λατσούδη και τη Lesvos Solidarity ως πρότυπα να ανεβάζει πολύ ψηλά τον πήχη για τους περισσότερους από εμάς. Εγώ, όμως, πιστεύω πολύ στο να στοχεύουμε ψηλά, γιατί ποτέ δεν ξέρεις.
Με αγάπη σε όλους σας από τη Λέσβο,
Rob Kersley.
Ο σημερινός προσφυγικός καταυλισμός στο Μαυροβούνι, Λέσβος.
Η προσφυγική ποδοσφαιρική ομάδα
Η Λιζ προετοιμάζεται για τα μαθήματα της ημέρας.
Το εργαστήριο Safe Passage
Ο προϊστάμενός μου και προπονητής ποδοσφαίρου, ο Άλι, καθαρίζει μία από τις διασωθείσες φουσκωτές βάρκες πριν την κόψουμε στα κατάλληλα κομμάτια.
Τα πλέον διαβόητα ποδοσφαιρικά παπούτσια του Alan Ball
** Το όνομα έχει αλλάξει.
